Posiedzenie prowadził przewodniczący Komitetu – prof. Eugeniusz Wilk

W części naukowej posiedzenia prof. Ryszard Zajączkowski i dr Anna Czajczyk z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego przedstawili koncepcję oraz aktualny stan prac nad Encyklopedią wiedzy o kulturze.

Po wykładzie odbyła się dyskusja. Dyskutanci podnosili przede wszystkim kwestie dotyczące układu haseł, a nade wszystko przesądzeń metodologicznych, na które zdecydowali się redaktorzy Encyklopedii. Zadawano też pytania o zakres tematyczny haseł: czy ograniczą się one tylko do obszarów kultury artystycznej, czy też obejmą np. kulturę materialną? Czy w kwestiach definicyjnych (jakże istotnych w przypadku kulturoznawstwa) twórcy Encyklopedii stoją na gruncie określonych koncepcji badań kulturowych (np. brytyjskiej szkoły studiów kulturowych), czy raczej proponują swoisty synkretyzm badawczy? Zadano też pytania o planowana liczbę haseł. Prof. Zajączkowski ocenił, że publikacja zawierać będzie ok. 1300 haseł. Redaktorzy Encyklopedii stwierdzili, że adresowana one będzie do szerokiego grona odbiorców – co jednak nie powinni przeszkadzać w tym, by publikacja reprezentowała wysoki poziom merytoryczny. Prof. Zajączkowski szczegółowo poinformował o trybie prac oraz o spotkaniach szerokiego zespołu redakcyjnego, które odbywają się w Lublinie. Prelegenci przedstawili też sprawę finansowania publikacji i ciągłych starań o pozyskanie niezbędnych, brakujących jeszcze środków finansowych. W dalszej części dyskusji zwrócono uwagę na widoczne w przedstawionej koncepcji redakcyjnej – ewidentne niekonsekwencje metodologiczne, które. Zdaniem dyskutantów, mogą zaważyć na wartości naukowej Encyklopedii: chodzi o zaprezentowaną koncepcję „wiedzy o kulturze” jako dziedziny interdyscyplinarnej, nieodwołującej się do znanych i wypracowanych na gruncie polskiego kulturoznawstwa ujęć definiujących. Kolejne pytania kierowa do prelegentów dotyczyły kwestii wypracowania form współpracy z ośrodkami akademickimi, które prowadzą działalność badawczą w obszarze kulturoznawstwa. Prof. Zajączkowski, odpowiadając na zadane pytania, podkreślił, że zostaną one z pewnością uwzględnione przy pracach merytorycznych nad planowaną publikacją i podziękował wszystkim członkom Komitetu za ich wypowiedzi i zawarte w nich sugestie i uwagi krytyczne.

W dalszej części posiedzenia przewodniczący Komitetu – prof. Eugeniusz Wilk przekazał informacje o planach uruchomienia Uniwersytetu PAN oraz o możliwych zmianach w strukturze Akademii. W ostatniej części zebrania wysłuchano informacji o stanie przygotowań do III Zjazdu Polskiego Towarzystwa Kulturoznawczego, którego Komitet jest współorganizatorem.

Posiedzenie prowadził przewodniczący Komitetu prof. Eugeniusz Wilk.

W części naukowej posiedzenia wykład wygłosiła dr hab. Magdalena Saryusz-Wolska nt. Badania nad powojennymi kulturami wizualnymi w Niemczech z perspektywy różnych koncepcji „działania” obrazów. Po wykładzie odbyła się dyskusja wokół głównych tez przedstawionych przez dr hab. Saryusz-Wolską. Poruszono m.in. kwestie metodologii badania sfery performatywności obrazów oraz ich metaforycznych walorów znaczeniowych. Zadawano również pytania, czy dr hab. Saryusz-Wolska będzie kontynuowała swoje dalsze badania w odniesieniu do innych okresów historycznych, opierając się na stworzonym już modelu teoretycznym. Dyskutanci podkreślali użyteczność takich badań, które obejmowałyby np. powojenne lata w |Polsce. W dyskusji pojawiła się również kwestia zastosowania przedstawionej metody w badaniach nad reklamą wizualną. Ważnym problemem okazał się nadto temat relacji obrazu i języka naturalnego w kontekście działań performatywnych. W ostatniej części dyskusji poruszono sprawę ingerencji cenzorskich – ich zakresu i specyficzności.

W części organizacyjnej na początku głos zabrała prof. Małgorzata Leyko przedstawiając stanowisko wypracowane przez zespół problemowy KNoK ds. nowej ustawy prawo o szkolnictwie wyższym. Wokół zaprezentowanego dokumentu odbyła się merytoryczna dyskusja. Wypracowano pierwszą, roboczą wersję dokumentu, który adresowany został do MNiSzW. W dalszej części posiedzenia zajęto się sprawą rekomendacji KNoK dla kandydatur na członków zagranicznych PAN. Wśród zgłoszonych kandydatur najwięcej głosów otrzymała prof. Mieke Bal i ona otrzymała rekomendację Komitetu. Na zakończenie posiedzenia Komitet wysłuchał krótkiej informacji o przygotowaniach do wydania przez zespół naukowców UMCS Encyklopedii wiedzy o kulturze. Dyskusję merytoryczna na ten temat postanowiono przenieść na najbliższe posiedzenie Komitetu, na które zaproszeni zostaną redaktorzy Encyklopedii.

W części naukowej posiedzenia wykład wygłosiły prof. Iwona Kurz i dr Magdalena Szcześniak (IKP UW). Temat wykładu: Wędrujące obrazy. Badania kultury wizualnej w Polsce. W dyskusji pojawił się, jako istotny, temat ikonografii Solidarności w kontekście wizualnych obrazów pamięci. Zwrócono też uwagę na mnogość obrazów, które pozostają z zróżnicowanych obiegach społeczno-kulturowych. Kilku dyskutantów zwróciło uwagę na bardziej podstawowy problem, jakim jest badanie obrazów w kontekście metodologii wypracowanych w obrębie kulturoznawstwa – poniekąd jest to pytanie o status metodologiczny kulturoznawstwa. Dr Szcześniak omówiła bardziej szczegółowo realizowany w Instytucie Kultury Polskiej UW  projekt badań nad kultura wizualną w Polsce.

W drugiej części posiedzenia przewodniczący Komitetu poinformował o uchwale prezydium KNoK popierającej stanowisko Komitetu Nauk o Sztuce z dnia 28 października 2016 r. w sprawie Projektu o zmianie ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym (projekt MNiSzW z dnia 13.10,2016 r.). Przewodniczący KNoK poinformował, że podobne stanowiska zajęły: Komitet Językoznawstwa, Komitet Nauk o Literaturze oraz Komitet Nauk o Kulturze Antycznej – wyrażają one jednoznacznie negatywną opinię o proponowanych zmianach dotyczących w szczególności „doktoratów i habilitacji wdrożeniowych”. Komitet jednoznacznie poparł wcześniejsze stanowisko prezydium KNoK w tej sprawie.

Następnie przewodniczący Komitetu zaproponował powołanie zespołów problemowych. Sprawa była wstępnie omawiana na poprzednich posiedzeniach KNoK. Po przeprowadzonej dyskusji Komitet podjął uchwałę o powołaniu następujących zespołów:

  1. Zespół ds. nowej ustawy prawo o szkolnictwie wyższym, w składzie: prof. dr hab. Leszek Kolankiewicz, prof. dr hab. Małgorzata Leyko, dr hab. Mirosław Filiciak - przewodniczący prof. Leszek Kolankiewicz.
  2. Zespół ds. awansów naukowych w dyscyplinie: kulturoznawstwo oraz  kształcenia na uczelniach w zakresie kulturoznawstwa, w składzie: prof. dr hab. Anna Zeidler-Janiszewska, prof. dr hab. Ewa Rewers, dr hab. Tomasz Majewski, dr hab. Grzegorz Godlewski – przewodniczący dr hab. Tomasz Majewski
  3. Zespół ds. współpracy z władzami samorządowymi, w składzie: prof. dr hab. Ewa Rewers, dr hab. Dorota Wolska, dr hab. Tomasz Majewski - przewodnicząca prof. Ewa Rewers.

W ostatniej części posiedzenia dr hab. Marianna Michałowska przedstawiła stan przygotowań do III Zjazdu Polskiego Towarzystwa Kulturoznawczego, którego współorganizatorem jest KNoK.

 

Protokół z posiedzenia

W części naukowej posiedzenia wykład wygłosiła prof. Monika Bakke (UAM). Tytuł wykładu: Roślinna (nie)obecność. Sztuka, filozofia i technonauka wobec roślinnego życia. Następnie rozpoczęła się dyskusja, w której podkreślano istnienie nadal wielu stereotypowych sądów i opinii wśród badaczy podejmujących te kwestie (wskazywano na funkcjonalnie widoczne „matryce myślowe” mające charakter przekonań kulturowych. Podkreślano ograniczenia poznawcze w tym zakresie; interesujące perspektywy wnoszą tutaj prace artystów z kręgu bio-artu. Prof. Bakke wskazywała, że realizowane obecnie programy badawcze nad światem roślin (w kontekstach kulturowych) są na etapie formułowania i definiowania celów i metod badawczych, W dyskusji pojawiły się również głosy krytyczne wobec prezentowanych ujęć badawczych, w których dochodzi do upodmiotowienia istot pozaludzkich – takie podejście sytuuje się w opozycji wobec tradycji badań antropologicznych. Zwrócono też uwagę na praktyki mające wielowiekowe tradycje w Europie, związane z odnoszeniem się do roślin. Czy ten potencjał jest przez etnobotaników rozpoznawalny i opisywany? Dyskutanci zwracali również uwagę na inspiracje płynące ze strony medioznawstwa kulturoznawczego. Prof. Bakke, odpowiadając na głosy w dyskusji, zwróciła uwagę na fakt coraz wyraźniejszej obecności tendencji posthumanistycznych i porzucania antropocentrycznego sposobu myślenia.

W drugiej części posiedzenia, która poświęcona była sprawom organizacyjnym, omówiono stan przygotowań do III Zjazdu Polskiego Towarzystwa Kulturoznawczego, którego Komitet jest współorganizatorem. Prof. Marianna Michałowska – przewodnicząca Komitetu Organizacyjnego Zjazdu, poinformowała o aktualnym stanie przygotowań. Wywiązała się dyskusja merytoryczna nad dokumentem programowym Zjazdu (Kultury w ruchu. Migracje, transfery, epistemoligie) oraz tematami wiodącymi. Prof. Michałowska przedstawiła proponowany terminarz prac, który został zaakceptowany.

Na zakończenie przewodniczący Komitetu poinformował o treści pisma Dziekana Wydziału I o możliwości ustanowienia nagrody Wydziału I PAN z zakresu kulturoznawstwa.

 

Protokół z Posiedzenia

W pierwszej części posiedzenia miała miejsce dyskusja poświęcona przygotowaniom do III Zjazdu Polskiego Towarzystwa Kulturoznawczego. Omówiono główne tematy, które będą podejmowane na Zjeździe oraz wyrażono opinię o składzie Rady Programowej. Następnie odbyła się dyskusja na temat nowych, proponowanych przez władze PAN, kryteriów oceny działalności komitetów naukowych. W dyskusji wszechstronnie przeanalizowano konieczność powołania zespołów eksperckich i problemowych Komitetu. Poszczególni dyskutanci proponowali zróżnicowane zasady, według których należałoby powoływać takie zespoły – podkreślano, że z jednej strony winny one na bieżąco podejmować ważne, merytoryczne kwestie mające wpływ na badania z obszaru humanistyki, a z drugiej strony praca zespołów powinna wpływać na większą integrację środowiska naukowego polskich kulturoznawców. Dobrym rozwiązaniem jest z pewnością zapraszanie do współpracy z Komitetem uznanych specjalistów z wybranych dziedzin badań nad kulturą. W dyskusji zwracano wielokrotnie uwagę, że autorytet komitetów naukowych w znacznej mierze opiera się na fakcie wyborów członków tych komitetów – uzyskują oni w ten sposób niejako mandat całego środowiska danej dyscypliny naukowej. Odejście od zasady wybieralności członków komitetów naukowych byłaby ocenione przez wspomniane środowiska bardzo negatywnie.

W dalszej części posiedzenia dyskutowano o konkretnych kwestiach i zadaniach badawczych, pozostających ciągle w polu widzenia członków KNoK – w tym kontekście, omówiono problem badań nad dziedzictwem narodowym oraz kwestię innowacyjności metodologicznej badań nad kulturą. W trakcie dyskusji pojawiły się też wypowiedzi dotyczące konieczności monitorowania (przez przyszły zespół ekspercki) dydaktyki akademickiej ukierunkowanej na wiedzę o kulturze.

Na zakończenie dyskusji przyjęto wniosek, by prezydium Komitetu, opierając się na postulatach sformułowanych w trakcie dyskusji, wypracowało propozycje utworzenia zespołów problemowych Komitetu i przedstawiło je na kolejnych posiedzeniach.

 

Protokół z Posiedzenia